Kesihatan manusia tidak pernah terpisah daripada persekitaran tempat kita hidup, bekerja dan menjalani kehidupan seharian. Kualiti air dan makanan, pencemaran udara, pengurusan sisa, keselamatan bahan kimia, kawalan vektor, sanitasi serta keadaan persekitaran binaan semuanya mempunyai kaitan dengan kesihatan masyarakat.

Atas sebab itu, Environmental Health atau Kesihatan Persekitaran merupakan sebahagian penting daripada usaha kesihatan awam.

Sempena World Environmental Health Day (WEHD) 2026 pada 26 September, komuniti kesihatan persekitaran di seluruh dunia memberi perhatian kepada tema yang amat relevan dengan cabaran kesihatan masa kini:

“Environmental Health: Standing with Science to Protect Communities.”

Tema ini mengingatkan kita bahawa perlindungan kesihatan komuniti perlu dibina atas asas sains, bukti dan amalan profesional.

[Pautan rasmi: International Federation of Environmental Health (IFEH) – World Environmental Health Day]

Apakah World Environmental Health Day?

World Environmental Health Day merupakan inisiatif International Federation of Environmental Health (IFEH) yang diperingati pada 26 September setiap tahun. Sambutan ini menjadi platform untuk meningkatkan kesedaran mengenai kepentingan kesihatan persekitaran serta peranan profesional kesihatan persekitaran dalam melindungi kesihatan manusia.

Untuk tahun 2026, IFEH memilih tema yang memberi penekanan khusus kepada hubungan antara sains, bukti, tindakan profesional dan perlindungan komuniti.

Dalam dunia yang berhadapan dengan pencemaran, perubahan iklim, pertumbuhan bandar, penyakit bawaan vektor, isu keselamatan makanan dan air serta pelbagai risiko persekitaran yang semakin kompleks, pendekatan berasaskan bukti menjadi semakin penting.

Mengapa Sains dan Bukti Penting dalam Kesihatan Persekitaran?

Kesihatan persekitaran bukan sekadar mengenal pasti sesuatu yang kelihatan “kotor”, “berbahaya” atau tidak selamat.

Persoalan yang lebih penting ialah: Apakah bahayanya? Siapa yang terdedah? Bagaimanakah pendedahan berlaku? Berapakah tahap risikonya? Dan apakah tindakan yang paling berkesan untuk mengurangkan risiko tersebut?

Soalan-soalan ini memerlukan pendekatan saintifik.

Sebagai contoh, air yang kelihatan jernih tidak semestinya bebas daripada pencemaran. Begitu juga premis makanan yang kelihatan bersih tidak semestinya bebas daripada risiko mikrobiologi. Sesuatu kawasan yang kelihatan terkawal juga mungkin mempunyai risiko vektor atau pencemaran yang hanya dapat dikenal pasti melalui pemantauan dan penilaian yang sistematik.

Di sinilah data, persampelan, analisis, penilaian risiko dan bukti saintifik memainkan peranan.

Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) menekankan bahawa persekitaran yang lebih sihat boleh membantu mencegah penyakit dan mengurangkan risiko kesihatan. WHO juga menyediakan himpunan panduan berasaskan bukti yang merangkumi lebih 500 tindakan berkaitan kesihatan dan persekitaran, termasuk pencemaran udara, air, sanitasi, bahan kimia, perubahan iklim dan sistem makanan.

Dengan kata lain, sains membantu kita memahami risiko, manakala bukti membantu kita menentukan tindakan yang wajar.

Daripada Sains kepada Tindakan

Sains hanya memberi manfaat kepada masyarakat apabila pengetahuan yang dihasilkan dapat diterjemahkan kepada tindakan.

Dalam amalan kesihatan persekitaran, proses tersebut boleh dilihat melalui satu rangkaian mudah:

Pengenalpastian Bahaya → Pendedahan → Penilaian Risiko → Kawalan → Pemantauan

Setiap peringkat memerlukan pengetahuan dan kemahiran profesional.

Sebagai contoh, apabila terdapat kebimbangan terhadap pencemaran air, tindakan bukan hanya tertumpu kepada mengenal pasti bahan cemar. Profesional perlu memahami sumber pencemaran, laluan pendedahan, populasi yang berisiko, tahap risiko serta langkah kawalan yang sesuai.

Pendekatan yang sama boleh digunakan dalam keselamatan makanan, pengurusan sisa, kawalan vektor, kualiti udara, pendedahan bahan kimia dan pelbagai isu kesihatan persekitaran yang lain.

Sebab itulah profesional kesihatan persekitaran mempunyai peranan yang penting sebagai penghubung antara pengetahuan saintifik dengan pelaksanaan di lapangan.

Peranan Profesional Kesihatan Persekitaran

Profesional kesihatan persekitaran bekerja dalam pelbagai situasi yang mempunyai kaitan langsung dengan kesihatan masyarakat.

Antara bidang kerja yang berkaitan termasuk:

• pemantauan kualiti air dan alam sekitar;
• keselamatan dan kebersihan makanan;
• pengurusan sisa;
• kawalan vektor dan penyakit bawaan vektor;
• pemeriksaan dan pemantauan premis;
• penilaian risiko kesihatan persekitaran;
• persampelan dan analisis data;
• pendidikan serta komunikasi kesihatan;
• pematuhan kepada perundangan dan peraturan; dan
• penglibatan bersama komuniti.

Peranan ini menunjukkan bahawa Environmental Health bukan hanya berkaitan dengan “alam sekitar”, tetapi turut melibatkan pencegahan penyakit, pengurusan risiko dan perlindungan kesihatan manusia.

WHO turut menekankan bahawa usaha mewujudkan persekitaran yang sihat memerlukan tindakan merentas sektor, termasuk dalam bidang air, sanitasi, pengurusan sisa, udara, bahan kimia, tempat kerja, perumahan dan bandar.

Mengapa Ia Relevan kepada Malaysia?

Dalam konteks Malaysia, isu kesihatan persekitaran mempunyai kaitan rapat dengan kehidupan harian masyarakat.

Pertumbuhan kawasan bandar, perubahan corak guna tanah, peningkatan aktiviti perindustrian, pengurusan sisa, keselamatan makanan, kualiti air, pencemaran udara serta penyakit bawaan vektor merupakan antara cabaran yang memerlukan pemantauan dan pengurusan berterusan.

Pada masa yang sama, perubahan iklim dan perubahan persekitaran boleh menjadikan sesetengah risiko lebih kompleks.

Situasi ini memerlukan kita melihat kesihatan persekitaran bukan sebagai tanggungjawab satu agensi atau satu profesion sahaja.

Sebaliknya, ia memerlukan kerjasama antara profesional kesihatan, pihak berkuasa tempatan, agensi kerajaan, industri, institusi pendidikan, komuniti dan pelbagai pihak berkepentingan.

Dalam konteks ini, pendekatan berasaskan sains menyediakan asas untuk memahami masalah, manakala kerjasama antara sektor membantu memastikan penyelesaian dapat dilaksanakan dengan berkesan.

Membina Generasi Profesional Kesihatan Persekitaran di UNISEL

Sebagai institusi pendidikan, Fakulti Sains Kesihatan, Universiti Selangor (UNISEL) mempunyai peranan dalam menyediakan generasi profesional kesihatan yang berpengetahuan, berkemahiran dan bersedia menghadapi keperluan dunia pekerjaan.

Bidang Environmental Health dan Occupational Safety and Health merupakan sebahagian daripada bidang akademik di bawah fakulti. FSK UNISEL menyatakan bahawa program-program ini membekalkan pelajar dengan pengetahuan dan kemahiran untuk menghadapi cabaran dalam konteks industri dan kesihatan awam.

[Pautan: Fakulti Sains Kesihatan UNISEL]

Pendidikan dalam bidang Kesihatan Persekitaran bukan sekadar menyampaikan pengetahuan teori. Ia perlu membina keupayaan pelajar untuk mengenal pasti bahaya, memahami risiko, mentafsir bukti, menyelesaikan masalah dan mengaplikasikan pengetahuan dalam situasi sebenar.

Pendekatan inilah yang membantu menyediakan graduan untuk menjadi sebahagian daripada tenaga profesional yang menyumbang kepada perlindungan kesihatan komuniti.

Diploma Kesihatan Persekitaran di UNISEL

Salah satu laluan pendidikan dalam bidang ini ialah Diploma in Environmental Health di UNISEL.

Program selama tiga tahun sepenuh masa ini direka untuk membangunkan pengetahuan, kemahiran dan keupayaan praktikal dalam bidang kesihatan persekitaran. Antara bidang yang diberi penekanan termasuk sains alam sekitar dan kesihatan, amalan kesihatan awam, penilaian dan pengurusan risiko, perundangan, penglibatan komuniti serta kerja lapangan.

Program ini turut menekankan pembelajaran praktikal melalui kerja lapangan, pemantauan, pemeriksaan, persampelan dan aplikasi pengetahuan dalam situasi sebenar. Struktur program menyatakan keperluan 26 minggu praktikum di majlis perbandaran dan pejabat kesihatan daerah, memberikan peluang kepada pelajar memahami bagaimana pengetahuan kesihatan persekitaran diaplikasikan dalam persekitaran kerja sebenar.

[Pautan: Diploma in Environmental Health – UNISEL]

Bagi pelajar yang berminat dengan sains, kesihatan awam, alam sekitar dan kerja lapangan, bidang Kesihatan Persekitaran menawarkan satu laluan untuk menghubungkan ilmu akademik dengan keperluan sebenar masyarakat.

Berdiri Teguh Bersama Sains untuk Melindungi Komuniti

World Environmental Health Day 2026 mengajak kita melihat Environmental Health daripada perspektif yang lebih luas.

Ia bukan hanya tentang memastikan persekitaran kelihatan bersih.

Ia adalah tentang memahami risiko, mencegah pendedahan yang tidak diperlukan, melindungi kesihatan dan membantu membina komuniti yang lebih selamat dan berdaya tahan.

Dalam usaha tersebut, sains memberikan asas kepada pemahaman. Bukti membantu membimbing keputusan. Profesional kesihatan persekitaran pula membantu menterjemahkan pengetahuan tersebut kepada tindakan di lapangan.

Bagi Fakulti Sains Kesihatan, Universiti Selangor (UNISEL), tema WEHD 2026 menjadi satu peringatan bahawa pendidikan, sains dan amalan profesional mempunyai peranan penting dalam membentuk masa depan kesihatan persekitaran.

Pada 26 September 2026, marilah kita menghargai sumbangan semua profesional, pendidik, penyelidik, pelajar dan komuniti yang bersama-sama berusaha mewujudkan persekitaran yang lebih sihat.

Environmental Health: Standing with Science to Protect Communities.

Sains memberikan bukti.
Profesional menterjemahkannya kepada tindakan.
Komuniti adalah yang dilindungi.

Selamat menyambut World Environmental Health Day 2026 daripada Fakulti Sains Kesihatan, Universiti Selangor (UNISEL).